blog image

زوج درمانی

کلمات کلیدی :

امضای صمیمیت، صمیمیت منحصر به فرد برای هر رابطه

همان طور که هر کسی امضای منحصر به فرد خودش را دارد، هر زوج ترکیب بندی منحصر به فردی از ویژگی های فردی و رابطه ای دارد که با قرار گرفتن در کنار هم، امضای صمیمیت مشترک آنها را تشکیل می دهد. منحصر به فرد بودن امضای صمیمیت ریشه در سبک های مقابله ای هر کدام از همسران و واحد زوجی آنها در مواجهه با چالشهای صمیمیت دارد.

امضای صمیمیت ابعاد شناختی، هیجانی و رفتاری همچنین جنبه هایی از عملکرد روانشناختی هر یک از همسران که بر رضایت، هماهنگی و ثبات رابطه زوجی تاثیر گذار است را در بر می گیرد.

به این ترتیب برای مداخله موثر در چالشهای زوجی مرتبط با صمیمیت می توان به امضای صمیمیت زوج رجوع کرد. مشابه تمامی مداخله های روانشناختی، اولین گام ارزیابی است.

فرآیند ارزیابی

درمانگر در کار با امضای صمیمیت همسران نیاز به ارزیابی هر کدام از آنها و رابطه زوجی شان دارد. به این منظور بهتر است فرآیند ارزیابی را با جلسه مصاحبه مشترک آغاز نمود. در این جلسه درمانگر به برداشت اولیه و خامی از رابطه رسیده و با هر کدام از همسران رابطه مثبتی را برقرار می نماید.

پس از این مرحله، درمانگر با هر کدام از همسران به صورت جداگانه ملاقات کرده و مصاحبه فردی را انجام می دهد. در این مصاحبه اطلاعاتی درباره تاریخچه زندگی هر کدام از همسران گرفته می شود. در این جلسات درمانگر می تواند در غیاب یک همسر به بررسی سهم همسر حاضر در جلسه در مشکلات ارتباطی بپردازد.

فرآیند ارزیابی با جلسه مشترک جمع بندی، اتمام می یابد. در این جلسه درمانگر برداشتهای خود را با زوج در میان می گذارد و از آنها بازخورد دریافت می نماید. همچنین قرارداد درمانی در این مرحله تدوین می گردد.

در برخی موارد یکی از همسران انگیزه بیشتری برای حل و فصل مسائل زوجی دارد و ابتدا به صورت فردی به درمانگر مراجعه می نماید. در این شرایط می توان مرحله ارزیابی فردی را پیش از مرحله ارزیابی رابطه انجام داد.

این مراحل می تواند برای مشاوره با کاندیدهای ازدواج که به منظور مشاوره پیش از ازدواج مراجعه نموده اند نیز مورد استفاده قرار گیرد.

هدف از فرآیند ارزیابی شناسایی مشکل مطرح شده و عوامل فردی و رابطه ای است که در این مشکل نقش دارند. تحلیل مشکل به درمانگر کمک می کند تا تشخیص دهد، تمرکز بر صمیمیت برای آن زوج مناسب خواهد بود یا خیر.

در فرآیند ارزیابی درمانگر می تواند به پیش آگهی در مورد رابطه زوجی دست یابد و دست به پیش بینی هایی در مورد رضایتمندی احتمالی زوج در کنار یکدیگر زده یا احتمال جدایی آنها را بررسی نماید. در فرآیند ارزیابی از طریق تجزیه مشکلات زوج به مولفه های رفتاری، شناختی و هیجانی تشکیل دهنده آن می توان به برنامه جامعی برای مداخلات درمانی دست یافت.

ساختار جلسه مشترک اولیه

در جلسه مشترک اولیه قبل از بررسی مشکل مطرح شده لازم است درمانگر به بررسی رابطه در بستری گسترده تر شامل خانواده گسترده هر کدام از همسران، وضعیت و رضایت شغلی هر کدام از آنها، شرایط فرزندان و درمانهای احتمالی انجام شده برای سلامت روان هر کدام از همسران بپردازد. به منظور سهولت در انجام ارزیابی در جلسه مشترک می توان از چک لیستی استفاده نموده که حاوی اطلاعات بدست آمده از این بخش جلسه مشترک و دلالت پاسخ های زوج برای تعیین پیش آگهی رابطه باشد. این چک لیست در کتاب « چالشهای صمیمیت، مفهوم بندی، ارزیابی و درمان» نوشته کارن پراگر چاپ شده از سوی انتشارات ارجمند، تحت عنوان برگه پذیرش اولیه امضای صمیمیت موجود می باشد.

در قسمت بعد از جلسه مشترک درمانگر به سراغ ارزیابی مشکل مطرح شده می رود. مشکلات صمیمیت میتوانند نمودهایی از موضوعات زیر بنایی و فراگیر تر( مانند جدال بر سر کنترل) و یا خود مبنای ایجاد الگوهای تعامل بدکارکرد( مثلا کناره گیری و اجتناب) باشند. ارزیابی مشکلات صمیمیت لازم است از مشکلات مطرح شده توسط مراجعان آغاز شود. مشکلات مطرح شده همان مواردی هستند که زوج را به درمان کشانده اند. این مشکلات یا آن چیزهایی هستند که زوج نسبت به آنها بیشترین برآشفتگی را نشان می دهند و یا مسائلی هستند که آنها تمایل دارند ابتدا در موردشان صحبت کنند.

مشکل مطرح شده باید در بستر کل رابطه زوجی ارزیابی شود. بدین منظور درمانگر لازم است از زوج بپرسد که چه چیزی آنها را به جست و جوی کمک در این مقطع از رابطه کشانده است، همچنین لازم است برای درمانگر مشخص شود کدامیک از همسران بیشتر از آن مشکل رنج می برند.

سئوالات مناسبی که می تواند به درمانگر برای ارزیابی مشکل کمک دهد از این قرارند:

  • چه زمانی برای اولین بار متوجه این مشکل شدید؟  اگر پاسخی که زوج به این سئوال می دهند اشاره به آن داشته باشد که مشکل بواسطه یک رویداد در زندگی آنها ایجاد شده است، درمانگر می تواند بر پیامدهای آن رویداد و معنای برای هر یک از همسارن تمرکز نماید.
  • آیا موضوعی که مطرح کردید، همیشه یک مشکل بوده است یا به تازگی به مشکل تبدیل شده است؟  اگر مشکل به واسطه تغییر در یکی از همسران یا هر دو آنها یا شرایطشان بوجود آمده باشد، می توان برمعنای آن تغییر برای هر یک از همسران تمرکز نمود.
  • اگر این موضوع به تازگی به وجود آمده است، آیا یک نقطه عطف یا یک رویداد راه انداز آن را بوجود آورده است؟ یک رویداد راه انداز می تواند نشان دهنده مشکلاتی باشد که پیش از این قابل تحمل بوده اند و اکنون بدتر شده اند. رویداد راه انداز از ظرفیت سازوکارهای مقابله ای موجود فراتر می رود و زوج را وادار می کند که یا راه حل جدیدی را بیازمایند و یا به رابطه شان پایان دهند. بحران ها به زوج این فرصت را می دهند تا مهارتهای مقابله ای خود را بهبود ببخشند.
  • اگر این موضوع همیشه مشکل بوده است، در مقایسه با گذشته چه چیزی اکنون آن را بدتر کرده است؟ اگر همسران در حال جدال بر سر همان مسائلی هستند که زمانی آنها را به یکدیگر جذب کرده است، درمانگر می تواند بر پذیرش همسر و این که « انسان ها بسته های شخصیتی» هستند، تمرکز کند.
  • تا کنون چه تلاشی برای حل این مشکل کرده اید؟ پاسخ به این سئوال به درمانگر کمک می کند که مشکلات زوج را از تلاش هایشان برا حل آنها تمییز دهد و مهارتهای حل مسئله همسران را ارزیابی نماید.

مشکلاتی که به واسطه یک رویداد در رابطه به وجود آمده اند، بهتر از مشکلاتی به درمان پاسخ می دهند که از ابتدا بخشی از رابطه بوده اند. اگر رابطه تا قبل از آن رویداد کارکرد خوبی داشته است، زوج احتمالا توانمندی هایی دارند که درمانگر می تواند از همان توانمندی ها برای حل مشکلاتشان استفاده نماید. اما در مواردی که مشکلات از ابتدا وجود داشته اند، درمانگر به احتمال بیشتر با مشکلاتی روبه رو است که از طریق  روشهای معمول حل مسئله، قابل رفع نیستند. در این موارد، یکی از همسران ممکن است در تلاش برای تبدیل همسرش به شریک زندگی ایده آل به عجز رسیده باشد. در این موارد ممکن است همسران با این سئوال مواجه شوند که آیا از ابتدا زندگی زوجی خود را بر مبنای درستی بر پا کرده اند یا خیر. آنها ممکن است بخواهند در مورد ادامه یا عدم ادامه رابطه زوجی شان تصمیمی واقع بینانه بگیرند.

در پایان جلسه مشترک زوجی، درمانگر می تواند دست آوردهای خود را از جلسه که در چک لیستی جمع آوری نموده است با زوج در میان گذارد تا از شناسایی صحیح مسائل، اطمینان حاصل نماید.

 

نویسنده متن: فائقه رزاقی

برگرفته از کتاب چالشهای صمیمیت، مفهوم بندی، ارزیابی و درمان

نوشته کارن پراگر

ترجمه فاطمه ریاحی

انتشارات ارجمند 1399