blog image

تکنیک در مشاوره پیش از ازدواج قسمت اول

کلمات کلیدی :

تکنیک های مورد استفاده در مشاوره های پیش از ازدواج

قسمت اول

در جلسات مشاوره پیش از ازدواج نیز مانند تمامی جلسات مشاوره به منظور کمک موثر به مراجع از تکنیک های متفاوتی استفاده می شود. نکته مهم در رابطه با تکنیک ها در اتاق مشاوره زمان و شیوه موثر به کارگیری آنهاست. تکنیک ها زمانی موثر و کارآمد هستند که به درستی و درجایگاه خود مورد استفاده قرار گیرند در غیر این صورت می تواند به رابطه حسنه مشاوره ای لطمه وارد کنند.

تکنیک ها در بستر رابطه حسنه مشاوره ای اتفاق می افتند و لازم است به قوت بخشیدن به این رابطه کمک کنند. بنابراین لازم است قبل از استفاده از هر تکنیکی ( به استثنای همدلی که بیش از آنکه تکنیک باشد، ذات فرآیند مشاوره است) برای مراجع مقدمه ای در رابطه با تکنیک گفته شود. این مقدمه شامل دلیل استفاده از تکینک، روند اجرای تکنیک و کمکی است که اجرای این تکنیک به اهداف مراجع می کند. تکنیک های پُرکاربرد و موثر در مشاوره های پیش از ازدواج عبارتند از:

  • همدلی
  • بررسی شواهد
  • بررسی سود و زیان
  • قاب گیری مجدد
  • دورنمای خود/ دورنمای دیگران
  • معیارهای دوگانه
  • وکیل مدافع
  • تکلیف های رفتاری

تکنیک همدلی:

این تکنیک نه تنها در مشاوره پیش از ازدواج بلکه در همه مشاوره ها بین 25 تا 30% موفقیت روند مشاوره را تخمین میزند. هدف از همدلی این است که به مراجع کمک کنیم از چاله احساسی که در آن گیر کرده است بیرون آمده، آن چاله احساسی را ببیند، روی آن اسم بگذار و بعد حرکت رو به جلو را تجربه کند.

زمانی می توانیم بگوییم همدلی موثری داشته ایم که توانسته باشیم دورنمای رو به جلو را برای مراجع به کمک خود او ترسیم کرده باشیم به این معنا که به او کمک داده باشیم از چاله احساسی بیرون آمده و روی آن اسم گذاشته و از آن گذر کند.

 

 همدلی محقق نمی شود مگر با گوش دادن فعال و دیدن کامل مراجع. جزء مهم دیگر در همدلی این است که با قرار داشتن در موضع مشاور، او را کامل بفهمیم. آسیبی که می تواند همدلی را تهدید نماید، هم حسی است. هم حسی زمانی اتفاق می افتد که با مرز سالم مشاوره ای حفظ نشده و تنیدگی بین مراجع و مشاور اتفاق بیفتد. هم حسی باعث می شود مشاور نتواند موضع بی طرفانه و تخصصی خود را حفظ نماید.

هم حسی گاه به صورت صمیمیت های دوستانه بروز پیدا می کند. همانگونه که می دانیم رابطه مشاوره ای رابطه نزدیک، صمیمانه اما حرفه ای است و با روابط دوستی صمیمانه متفاوت است. از این رو همدلی در این رابطه با همدلی در بستر روابط دوستانه نیز متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال در برخورد با چالش هایی که یک دوست صمیمی برای ما تعریف می کند ممکن است بگوییم: « الهی بمیرم.... چی کشیدی؟!....» اما همدلی حرفه ای این گونه ابراز نمی شود. جملات متناسب با فضای رابطه صمیمانه اما حرفه ای مشاوره جملاتی از این نوع می توانند باشند: «متوجه شدم که فشار شدیدی را تجربه کردی.... هر کسی که جای تو باشد در این شرایط فشار زیادی را تجربه می کند...»

نکته مهم آن است که بیان این جملات بدون حس عمیق و واقعی آنها نه تنها اتحاد و رابطه مشاوره ای را نزدیک تر نمی کند بلکه باعث می شود مراجع سطحی و یا کلیشه ای بودن این جملات را درک کرده و احساس فاصله را تجربه کند. زمانی که مشاور درد مراجع را با گوش دادن فعال و گذاردن خود در جایگاه مراجع درک کرده باشد، زبان بدن او بیش از کلامش حاکی از این واقعیت است.

در همدلی بسیار مهم است که موضوع را دقیقا از زاویه دید مراجع ببینیم، نه آنکه موضوع مراجع را به دنیای پدیداری خود بیاوریم و تصور کنیم ادراک مراجع از موضوع همانند ادراک ما خواهد بود. به این منظور لازم است درک خود از موضوع را با مراجع در میان گذاریم و از او بخواهیم به برداشت ما از دنیای پدیداری خودش بازخورد بدهد و در صورت اشتباه بودن برداشت ما، ما را اصلاح نماید.

ظرائف استفاده از تکنیک همدلی

زمان اجرای تکنیک همدلی بسیار مهم است. لازم است ابتدا اجازه بدهیم مراجع اطلاعات کافی در مورد موضوع و هیجانش را بیان کرده از قله هیجانی شروع به پایین آمدن کند سپس ما همدلی را آغاز کنیم. اگر همدلی زودرس انجام شود و مشاور به درستی شرایط احساسی مراجع را درک کرده باشد، اما هنوز مراجع به طور کامل از احساسش صحبت نکرده باشد؛ ممکن است این تصور در ذهن مراجع ایجاد گردد که مشاور نگفته های او را می خواند. این امر ممکن است در نگاهی سطحی مفید ارزیابی شود، اما واقعیت آن است که ایجاد چنین تصوری در مراجع خطرناک است و باعث می شود مشاور را همه چیز دان در نظر بگیرد. به مرور فعالیتش را در جلسات مشاوره کمتر کند و به نظرش برسد لازم است مشاور بر اساس تجربه یا تخصص اش ناگفته های او را بخواند و بداند.

اگر همدلی زودرس انجام شده و برداشت مشاور با تجربه مراجع تفاوت داشته باشد، مراجع احساس فهمیده نشدن را تجربه خواهد کرد.   

در مواردی شاهد این موضوع هستیم که مراجع مشغول صحبت از موضوع پرفشاری است اما هیجان در چهره اش دیده نمی شود، بهترین کار این است که همدلی را با چهره و به صورت غیر کلامی نشان بدهیم . سپس با مشاهده دقیق، بازخورد مراجع را بررسی کنیم. در این مواقع بسیار مهم است که ابتدا از همدلی غیر کلامی آغاز کنیم.  

در همدلی لازم است به واژهایی که به کار می بریم دقت کرده و واژه های درست و به جایی را انتخاب نماییم.  روی هیجانات اسم مناسبی بگذاریم و بار اضافی به موضوع و هیجان مراجع ندهیم.  

تکنیک بررسی شواهد

این تکنیک می تواند برای یک موقعیتهای متفاوت مورد استفاده قرار گیرد. بعنوان مثال مراجع می گوید می خواهم علیرغم مخالفت خانواده با این فرد ازدواج کنم. در این شرایط می توان از تکنیک بررسی شواهد به این شکل استفاده کرد:

ابتدا همانگونه که گفته شد در مورد تکنیک بررسی شواهد توضیحاتی را به صورت مقدمه به مراجع می گوییم. پس از آن روی تابلو موضوع را می نویسیم سپس از مراجع می خواهیم به میزان باور یا تمایلش به این موضوع بین صفر تا ده نمره بدهد. بدنبال آن شواهدی را که فرد برای صحت باور یا بی آسیب بودن انجام رفتاری بر اساس تمایلش دارد را یاد داشت می کنیم. اگر مراجع در این بخش نمرات بالایی به صحت باور خویش یا میزان تمایلش می دهد نشان دهنده بار هیجانی بالای موضوع برای او و یا میزان تعصبش نسبت به آن باور است.

در گام بعد شواهدی را که مراجع در مورد صحت باور یا بی آسیب بودن تمایلش دارد را یادداشت می کنیم. پس از آنکه مراجع تمامی شواهد تایید کننده را بیان کرد از او می خواهیم بیندیشد و شواهدی را بیابد که باور او را رد کرده و یا نشان دهنده آسیب رسان بودن تمایلش است. حال به بررسی و ارزیابی این شواهد می پردازیم.

هدف از انجام این تمرین ارزیابی دقیق شواهد است و در مواقعی که مراجع به انجام یک کار یا به باوری خاص صد در صد اعتقاد دارد اما این باور و یا تمایل به انجام کار، پر آسیب یا خطر می باشد می توان از این تکنیک استفاده نمود. با انجام این تمرین مراجع شواهد موجود را شفاف و واضح می بیند و می تواند در میزان باورمندی خود و یا اصرارش به انجام یک کار تجدید نظر نماید

مشاورمی تواند در انجام ارزیابی با بیان اطلاعاتی که در طی جلسه از مراجع گرفته است به عنوان شواهد تایید کننده یا رد کننده به مراجع کمک دهد. ارزیابی نهایی به عهده مراجع است تا جمله ای که ابتدا مطرح نموده بود را بازبینی و یا اصلاح نماید.

نکته مهم در استفاده از این تکنیک آن است که انجام این تکنیک برای کسانی که با تعصب به موضوع نگاه می کنند کاربردی ندارد.

تکنیک قاب گیری/ شکل دهی مجدد

برخی از مراجعین نسبت به موضوعات خاصی دچار دید تونلی هستند. در این تکنیک به دنبال آنیم که مراجع از زاویه دیگری نیز موضوع را ببیند و نگاه مجددی به مسئله داشته باشد. انجام این امر با پرسش های سقراطی امکان پذیر است. سئوالات باز پاسخی که به مراجع کمک می دهد برای ارائه توضیحات بیشتر، موضوع را عمیق تر ببیند. پس از آن که اطلاعات کامل از مراجع دریافت شد می توان با اشاره به مطالبی که بیان داشته است با بیان جمله ای مانند « به نظر می رسد که....) موضع اولیه مراجع را قاب گیری مجدد کرد.

هدف از اجرای این تکنیک آن است که مراجع از دیدگاه سرسختانه ای که داشته خارج شود و تا حدی از 1 تا 100 درصد اوضاع را متفاوت ببیند و متفاوت و کامل تر دیدن موضوعات را بیاموزد.

تکنیک سود و زیان

این تکنیک به مراجع کمک می دهد تصمیمات منطقی و واقع بینانه تری بگیرد. موارد کاربرد تکنیک سود و زیاد عموما در چنین شرایطی است:

  •  مراجع به نفع خودش سود یا زیان یک مسئله را پر رنگ می کند و جنبه دیگر را نمی بیند
  • مراجع به صورت سطحی به مسئله نگاه می کند
  •  مراجع اصلا به عواقب تصمیمش فگر نکرده است.
  •  مراجع در حالت ابهام است و نمی تواند تصمیم بگیرد.

مراحل اجرای تکنیک سود و زیاد

  1. مقدمه: همانگونه که گفته شد نیاز است قبل از انجام تکنیک در مورد آن به مراجع توضیحات لازم را بدهیم. به عنوان مثال این مقدمه در شرایطی که مراجع در آستانه تصمیم گیری است می تواند موثر باشد:« خوب... این تصمیم را گرفتی، اما اگر موافق باشید با هم بیشتر بررسی کنیم و به  کمک هم تصمیم را بررسی کنیم تا ببینیم چه سود و زیانهایی می تواند داشته باشد، آماده هستی شروع کنیم؟»
  2. پای تابلو می رویم و  ابتدا عبارت تصمیم مراجع را می نویسم و سپس سود و زیان را از خود مراجع می پرسیم اگر مراجع سود یا ضرر را بصورت مبهم می گوید لازم است از او بخواهیم توضیح بیشتری بدهد و مسئله را  شفافتر بیان کند. مثلا وقتی به عنوان سود می گوید: همه خوشحال می شوند از او می خواهیم کلمه «همه» را شفاف کند و مراجع می گوید پدر و مادرم. مراجع در این حالت دو نفر را «همه» می بیند. یا اینکه اگر می گوید «ارتقا پیدا کنم». باید بخواهیم «ارتقا » را بیشتر توضیح بدهد چون ممکن است منظورش از ارتقاء تغییر جایگاهش در حد یک آرزو باشد و به ایجاد زمینه های اولیه ی آن و یا شیوه ی دست یابی آن توجه نکرده باشد. در واقع به او کمک می کنیم تا متوجه شود که  تنها با آرزو داشتن نمی توان به تحقق تصمیماتمان  دست یابیم و ارتقا پیدا کردن اجزای دیگری نیز دارد که مراجع لازم ست که به آنها  توجه کند. لازم است بعد از توضیح ما، اگر ارتقا پیدا کردن جزو نکات واقعی سود نبود، باز هم از خود مراجع بپرسیم که می خواهی در سود باشد یا نه. اگر اصرار داشت ، اصرار او به ما اطلاعات می دهد. بدون آنکه با مراجع بحث بیشتری داشته باشیم، مورد را یاد داشت می کنیم ولی به عنوان نشانه آن را مورد توجه قرار خواهیم داد. در این تکنیک لازم است منعطف باشیم و از جایی شروع کنیم که مراجع آمادگیش را دارد.
  3. بعد از نوشتن سود وزیانها به اهمیت/ میزان اعتقاد/ هیجان هر یک از موارد می پردازیم . بررسی این موارد خیلی مهم است جون گاهی یک سود ارزش یک می گیرد ولی یک ضرر برای مراجع ارزش ده را دارد!

دوباره لازم است این سود و زیانها با مراجع بررسی شود و بگوییم حالا نظرت چیست؟ ببینیم آن جمله ای که ابتدا نوشته ایم تغییری می کند؟ وقتی تغییر کرد با مراجع بررسی می کنیم با این تغییر کدامیک از این سود و زیانها باقی می مانند و کدامیک حذف می شوند.

نکته مهم در اجرای تکنیک سود و زیان آن است که مراقب باشیم با مراجع به چالش قدرت نرسیم. زمانی که مراجع دچار برآشفتگی هیجانی است، استفاده از این تکنیک و تحلیل های منطقی ممنوعیت دارد. چرا که مراجع بر اساس هیجان خویش موضوعات را با تعصب دیده و استفاده از این تکنیک کارایی نخواهد داشت.

 

منبع: جلسات سوپرویژنی زوج درمانی خانم دکتر زهره سپهری شاملو