blog image

اعتیاد به عشق

کلمات کلیدی :

اعتیاد به عشق

در میان مراجعان پیش از ازدواج، برخی از مراجعان با چالشهای جدی در یک ارتباط عاطفی مراجعه می کنند. این دسته از افراد، اگر چه با درخواست مشاوره پیش از ازدواج می آیند اما در بسیاری از مواقع علت اصلی مراجعه آنها گیر کردن در رابطه عاطفی است که نه توان ادامه دادن دارند و نه قدرت به اتمام رساندن.

ناخوشایندی این رابطه به میزانی زیاد است که نمی توانند از ناخرسندی شان صرف نظر کنند از سوی دیگر میزان وابستگی ایجاد شده نیز به اندازه ای است که اتمام رابطه را برایشان دشوار می کند. در میان این دسته از مراجعان، عموما به مشکلی تحت عنوان « اعتیاد به عشق» و « عشق هم وابسته ها» برمی خوریم.

همانگونه که می دانیم عشق تجربه اصیل انسانی است که در میان دو فردی که از بلوغ عاطفی و روانی برخوردار هستند، شکل می گیرد. این تجربه حاصل شناخت بوده و عموما پس از یک رابطه متعهدانه ایجاد می شود. این تجربه، تفاوتهای اساسی با وابستگی شدید عاطفی یا عشق های آسیب رسان دارد.

در عشق های آسیب رسان، عامل ایجاد و تداوم ارتباط عاطفی خلاء درونی افراد درگیر رابطه است. خلاء درونی ویژگی اصلی افرادی است که با عنوان «هم وابسته» شناخته می شوند. برای درک بهتر روابط عاطفی هم وابسته ها یا همان اعتیاد به عشق، ابتدا هم وابستگی را بیشتر بشناسیم.

هم وابستگی چیست؟

هم وابستگی رفتار آموخته شده ای است که از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود. همچنین این مسئله به  شرایط رفتاری و هیجانی اطلاق می شود که توانایی های فرد را در برقراری ارتباطات سالم، دو جانبه و رضایت بخش تحت تاثیر قرار می دهد. هم وابستگی را بعنوان « اعتیاد به رابطه » نیز می شناسند چرا که فرد هم وابسته اغلب روابط یک طرفه، مخرب و یا سوئ استفاده گرانه را شکل داده و یا نگه می دارد. این اختلال اولین بار حدود 10 سال پیش در نتیجه مطالعات در حوزه ارتباطات بین فردی در خانواده های الکلی شناسایی شد. رفتارهای هم وابسته بواسطه دیدن و تقلید از سایر اعضای خانواده که چنین رفتاری را دارند، آموخته می شود.

چه کسی در  معرض ابتلا به هم وابستگی است؟

هم وابستگی اغلب همسر، والد، همشیران، دوستان یا همکاران فرد مبتلا به وابستگی به الکل یا مواد مخدر را تهدید می کند. در ابتدا هم وابستگی اصطلاحی بود که برای توصیف شریکان ارتباطی در وابستگی های شیمایی، افرادی که با آنها زندگی می کردند یا با فرد معتاد در ارتباط بودند، به کار می رفت. چنین الگوی مشابهی در افرادی دیده شد که با فرد مبتلا به بیماری روانی یا مبتلا به بیماری مزمن در ارتباط بودند. امروز دامنه استفاده از این اصطلاح به توصیف هر فرد هم وابسته از هر نوع خانواده ناکارآمدی گسترش یافته است.

خانواده ناکارآمد چیست و چگونه منجر به هم وابستگی می شود؟

خانواده هم وابسته خانواده ای است که اعضای آن از ترس، خشم،درد و شرمی رنج می برند که نادیده گرفته شده و یا انکار می شود. مشکلات زیر بنایی ممکن است هر کدام از موارد زیر باشد:

  • اعتیاد یکی از اعضای خانواده به مواد مخدر، الکل، ارتباط، کار، غذا، سکس یا قمار
  • وجود سوء استفاده های جنسی، هیجانی و فیزیکی
  • ابتلای یکی از اعضای خانواده به بیماری جسمی یا روانی

خانواده های ناکارآمد وجود این مشکلات را تصدیق نمی کنند. آنها درباره این مشکلات صحبت نکرده و با آن مواجه نمی شوند. در نتیجه اعضای خانواده یادمی گیرند هیجاناتشان را سرکوب کرده و نیازهایشان را نادیده بگیرند. آنها « بازمانده» می شوند. اعضای خانواده ناکارآمد رفتارهایی را گسترش می دهند که به آنان کمک کند تا هیجانات دشوارشان را انکار کرده، نادیده بگیرند یا از آن اجتناب کنند.  بدین ترتیب آنها از خود واقعی شان جدا می شوند: درباره هیجاناتشان صحبت نمی کنند، آنها را لمس نمی کنند و با آنها مواجه نمی شوند. هویت و رشد هیجانی اعضای خانواده ناکارآمد اغلب مورد ممانعت قرار گرفته است.

توجه و تمرکز انرژی اعضای خانواده بر کسی متمرکز است که دچار بیماری بوده یا مبتلا به اعتیاد است. فرد هم وابسته نوعا نیازهای خودش را فدای مراقبت از فردی کرده است که دچار بیماری است. وقتی هم وابسته ها بر سلامت، رفاه یا امنیت دیگری قبل از سلامت، رفاه و امنیت خودشان متمرکز می شوند؛ ممکن است تماسشان را با نیازها، تمایلات و احساس «خود» بودنشان از دست بدهند.

افراد هم وابسته چگونه رفتار می کنند؟

هم وابسته ها عزت نفس کمی داشته و بدنبال هر چیزی بیرون از خودشان می گردند تا با کمک آن به حال بهتری دست یابند. آنها به سختی به خودشان دست رسی دارند. برخی تلاش می کنند بواسطه مصرف الکل، مواد مخدر یا نیکوتین حال بهتری پیدا کنند. سایر هم وابسته با انجام رفتارهای اجباری مانند اعتیاد به کار، قمار و یا رفتارهای جنسی بی بند و بار بدنبال حال بهتر هستند.

هم وابسته ها نیت خوبی دارند، آنها مایل هستند از هر کسی که دشواری را تجربه می کند، مراقبت نمایند اما مراقبت آنها به اجبار و شکست تبدیل می شود. آنها اغلب نقش قربانی را به خود می گیرند و خودشان را وقف افراد نیازمند می کنند. یک زن هم وابسته رفتارهای شوهر الکلی اش را لاپوشانی میکند، یک مادر هم وابسته برای فرار از مدرسه فرزندش عذر و بهانه می آورد و یک پدر هم وابسته بار نتایج رفتارهای خلاف فرزندش را به دوش می کشد.

مشکل این است که تلاشهای رهایی بخش تکرار شونده، به فرد نیازمند اجازه می دهد مسیر مخربش را ادامه بدهد و حتی به مراقبت ناسالم فرد ناجی وابسته تر شود. همچنان که این دلگرمی افزایش می یابد، هم وابسته حس پاداش و رضایت مندی را از این « مورد نیاز بودن» دریافت می نماید. وقتی مراقبت حالت اجبارگونه به خود می گیرد، فرد هم وابسته احساس می کند انتخاب دیگری نداشته، درماندگی را در رابطه تجربه می کند اما قادر نیست از این چرخه رفتاری که احساس درماندگی را در او شکل داده بیرون بیاید. هم وابسته ها به خودشان به عنوان قربانیان می نگرند و در روابط دوستی و روابط عاشقانه جذب افراد ضعیف می شوند.

ویژگی های افراد هم وابسته:

  • مسئولیت پذیری افراطی در مورد رفتارهای دیگران
  • تمایل به عشق های راز آلود و همراه با حسرت و افسوس، تمایل به عشق ورزی به افرادی که فرد هم وابسته بتواند برای او دلسوزی کرده و نجات اش دهد.
  • تمایل همیشگی برای انجام کارها بیش از سهم و مسئولیت خود
  • آسیب دیدن وقتی دیگران تلاشهایش را درک نمی کنند.
  • وابستگی ناسالم در ارتباطات، فرد هم وابسته همه کاری می کند تا در رابطه باقی بماند و احساس طرد شدن را تجربه نکند.
  • نیاز بسیار زیاد به تایید و درک شدن
  • احساس گناه زمانی که فرد جرات مندانه رفتار می کند
  • نیاز و احساس الزام به کنترل دیگران
  • ترس از طرد شدن و تنها ماندن
  • دشواری در شناسایی احساسات
  • دشواری / سرسختی در مقابل سازگاری با تغییر
  • مشکل در صمیمیت/ حدو مرزها
  • خشم مزمن
  • دروغ گویی و عدم روراستی
  • ارتباطات ضعیف
  • مشکل در تصمیم گیری

پژوهشهای زیادی در زمینه ارتباط هم وابستگی با اختلالات خلقی و اختلال شخصیت انجام شده است. اما آنچه به حوزه پیش از ازدواج مربوط می شود، رابطه هم وابستگی با ازدواج نافرجام و طلاق است. مرتضی دانایی فر (1395) طی پژوهشی دریافت هم وابستگی در میان افرادی که طلاق گرفته اند بیشتر است. این امر ضرورت بررسی این ویژگی را در کاندیدهای ازدواج نشان می دهد.

نویسنده متن: فائقه رزاقی

مسئول دپارتمان آموزش کلینیک تخصصی زوج و خانواده پویش

ادامه مبحث را در هفته های آینده دنبال کنید.

منبع:

دانایی فر، مرتضی.آزادچهر، محمدجواد.مغنی باشی منصوریه، امیر. (1395).رابطه هم وابستگی و طلاق. فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.

  • Mental Health America.(2018) Co_dependency